अनन्त चतुर्दशी

अनन्त चतुर्दशी : अनन्त भगवान्को पूजा र अनन्त सूत्र धारण गर्ने दिन

हिन्दू धर्ममा भाद्र शुक्ल चतुर्दशीको दिनलाई अनन्त चतुर्दशीका रूपमा मनाइन्छ। यस दिन भगवान् विष्णुको अनन्त स्वरूपको पूजा आराधना गरी परिवारको सुख, शान्ति, समृद्धि र मंगलको कामना गरिन्छ। विशेषगरी भगवान् अनन्तको पूजा गरेर अनन्त सूत्र धारण गर्ने चलन यस पर्वको मुख्य विशेषता हो।

अनन्त चतुर्दशीको दिन बिहान स्नान गरी शुद्ध भएर घरमा पूजा गर्ने चलन छ। भगवान् विष्णुको पूजा गरी फलफूल, नैवेद्य, फूल, अक्षता, धूप–दीप आदि अर्पण गरिन्छ। त्यसपछि विधिपूर्वक पूजा गरिएको अनन्त सूत्र अर्थात् पवित्र धागो धारण गरिन्छ। परम्पराअनुसार अनन्त सूत्रमा चौध गाँठा राख्ने गरिन्छ, जसलाई चौध लोकसँग सम्बन्धित धार्मिक प्रतीकका रूपमा पनि लिइन्छ।

पुरुषले दाहिने हातमा र महिलाले बायाँ हातमा अनन्त सूत्र बाँध्ने परम्परा धेरै ठाउँमा पाइन्छ। यद्यपि विभिन्न स्थान र परिवारमा आफ्नो कुल तथा स्थानीय परम्पराअनुसार पूजा र सूत्र धारण गर्ने विधिमा केही फरक हुन सक्छ।

अनन्त चतुर्दशीको धार्मिक मान्यता

‘अनन्त’ अर्थात् जसको अन्त्य छैन। भगवान् विष्णुको अनन्त स्वरूपलाई स्मरण गर्दै यस दिन पूजा र व्रत गर्ने गरिन्छ। धार्मिक मान्यताअनुसार श्रद्धापूर्वक अनन्त भगवान्को पूजा गरी अनन्त सूत्र धारण गर्दा दुःख–कष्टबाट रक्षा हुने, परिवारमा सुख–शान्ति रहने र भगवान्को कृपा प्राप्त हुने विश्वास छ।

अनन्त सूत्र केवल हातमा बाँधिने धागो मात्र नभई भगवान् अनन्तप्रतिको श्रद्धा र विश्वासको प्रतीकका रूपमा लिइन्छ। त्यसैले सूत्र बाँध्दा यसको धार्मिक भावना र मर्यादालाई पनि सम्झनुपर्छ।

अनन्त चतुर्दशीसँग जोडिएको कथा

अनन्त चतुर्दशीसँग कौण्डिन्य ऋषि र उनकी पत्नी सुशीलासँग सम्बन्धित कथा विशेष रूपमा प्रचलित छ। सुशीलाले अनन्त भगवान्को पूजा गरी अनन्त सूत्र धारण गरेपछि परिवारमा सुख–समृद्धि आएको र पछि कौण्डिन्य ऋषिले त्यसको प्रभावप्रति शंका गरेपछि विभिन्न दुःख भोग्नुपरेको कथा धार्मिक ग्रन्थहरूमा वर्णन गरिएको पाइन्छ।

पछि अनन्त भगवान्को महत्त्व बुझेर पुनः श्रद्धापूर्वक पूजा गरेपछि उनको जीवनमा सुख–शान्ति फर्किएको प्रसंग आउँछ। यस कथाले श्रद्धा, विश्वास र धर्मप्रतिको निष्ठाको महत्त्व सम्झाउँछ।

अनन्त चतुर्दशीमा के गर्ने?

यस दिन बिहान स्नान गरी शुद्ध भएर भगवान् अनन्तको पूजा गर्न सकिन्छ। पूजा गर्दा आफ्नो परम्पराअनुसार भगवान् विष्णुको स्मरण, मन्त्रजप तथा स्तोत्र पाठ गर्ने गरिन्छ। पूजा सम्पन्न भएपछि अनन्त सूत्रलाई भगवान्को प्रसादका रूपमा धारण गरिन्छ।

सक्नेले व्रत बस्ने, सात्त्विक भोजन गर्ने, दान गर्ने तथा आवश्यक परेकालाई सहयोग गर्ने परम्परा पनि छ। मुख्य कुरा भनेको केवल विधि पूरा गर्नु मात्र नभई श्रद्धा, सदाचार र सत्कर्मलाई जीवनमा अपनाउनु हो।

अनन्त चतुर्दशीले हामीलाई भगवान्को अनन्त स्वरूपको स्मरण गराउँदै जीवनमा धैर्य, विश्वास र सद्भाव कायम राख्न प्रेरणा दिन्छ। परिवारमा सुख–शान्ति र समृद्धिको कामना गर्दै मनाइने यो पर्व धार्मिक दृष्टिले पनि विशेष महत्त्व बोकेको छ।

अनन्त भगवान्को कृपा सबैमा रहोस्। सबैको जीवन सुख, शान्ति, आरोग्य र समृद्धिले भरियोस्। अनन्त चतुर्दशीको हार्दिक शुभकामना।

कार्यविधान — धार्मिक संस्कार, ज्ञान र सेवाको सारथी